Waarom is dit onderzoek zo belangrijk?

6 augustus 2015 - 8 minutes read

bokionderzoekObstipatie bij kinderen is een groter probleem dan vaak gedacht wordt. De kwaliteit van leven van kinderen met verstoppingsklachten en die van hun gezin kan er flink onder lijden, en lang niet bij alle kinderen gaan de klachten na een korte behandeling weer over. Waarom doen wij het BOKi onderzoek, en waarom is het zo belangrijk dat huisartsen, kinderbekkenfysiotherapeuten, kinderen en ouders hieraan meewerken? In dit bericht zetten wij de belangrijkste redenen op een rij.

Obstipatie komt veel voor

Obstipatie is de meest voorkomende aandoening van het maag-darmkanaal bij kinderen. In een onderzoek onder Nederlandse kinderen bevond obstipatie zich in de top 20 van klachten die kinderen in de voorafgaande twee weken hadden ervaren. In de huisartsenpraktijk komen er per jaar ongeveer 9 nieuwe gevallen van obstipatie per 1000 ingeschreven kinderen bij. Van alle kinderen die naar de kinderarts worden verwezen heeft ongeveer 3% obstipatie, en bij kinderen die de kinder-maag-darm-leverarts bezoeken loopt dat op tot 25%. Meestal is er geen lichamelijke oorzaak voor de klachten te vinden. Dan spreken we van functionele obstipatie.

De klachten hebben veel invloed op het dagelijks leven

Kinderen met verstoppingsklachten hebben problemen met het poepen. Ze kunnen bijvoorbeeld een paar dagen niet poepen, ze hebben heel harde poep of pijn tijdens het poepen, er zit weleens poep in de onderbroek, ze houden de poep op, of ze poepen in één keer zoveel dat de wc verstopt raakt. Ook buikpijn en darmkrampen komen veel voor, en soms kan een kind door een volle buik de plas minder goed ophouden. Dit soort klachten kan leiden tot schaamte en tot problemen op school of in de vrije tijd. Een kind dat het spannend vindt om op school naar de wc te gaan, of dat bang is dat anderen merken dat er poep in de onderbroek zit, voelt zich minder vrij bij spelen, sporten of logeren. Ook voor ouders en de rest van het gezin kunnen de klachten veel zorgen en spanning geven.

Lang niet altijd snel over

De gevolgen van obstipatie op de lange termijn worden vaak onderschat. Uit onderzoek bij kinderen die door de kinderarts werden behandeld, blijkt dat 40% van de kinderen na 6 tot 12 maanden nog steeds laxeermiddelen gebruikt of regelmatig poeprestjes in de onderbroek heeft. Bovendien houdt 1 op de 3 kinderen ook op volwassen leeftijd klachten. Ook jaren na de start van een behandeling met laxeermiddelen heeft nog 52% tot 64% van de kinderen last van functionele obstipatie. De klachten wisselen vaak: soms hebben kinderen een paar weken last, dan een tijdje niet en dan komen de klachten weer terug. Daardoor lijkt het probleem soms opgelost, terwijl het in werkelijkheid nog niet over is.

De vicieuze cirkel

Een belangrijke reden dat de klachten kunnen blijven bestaan, is de vicieuze cirkel van het ophouden van ontlasting. Als het poepen pijn doet, gaat een kind de ontlasting ophouden. De ontlasting blijft dan te lang in de darm, wordt hard en droog, en het volgende toiletbezoek doet nog meer pijn. Daarnaast spannen veel kinderen met obstipatie, bewust of onbewust, hun bekkenbodemspieren aan tijdens het poepen, terwijl die juist moeten ontspannen. Ook een verkeerde houding op het toilet en een onvoldoende stabiele romp kunnen het poepen moeilijker maken. Hoe vroeger deze cirkel wordt doorbroken, hoe groter de kans dat de klachten niet chronisch worden. Vroegtijdig adequaat behandelen heeft dan ook een positief effect op de prognose.

De huidige behandeling en wat we nog niet weten

Voorlichting, voedingsadvies, toilettraining en laxeermiddelen worden op dit moment aanbevolen als eerste keus behandeling van functionele obstipatie bij kinderen in de huisartsenpraktijk. Laxeermiddelen maken de ontlasting zachter, zodat het poepen makkelijker gaat. Ze verlichten de klachten, maar ze leren een kind niet hoe het de spieren van de bekkenbodem en de buik goed kan gebruiken tijdens het poepen. Kinderbekkenfysiotherapeuten richten zich juist daarop. Zij geven uitleg over het poepen, oefenen een goede houding op het toilet, leren het kind ontspannen en goed ademhalen en leren het kind effectief persen. Kinderbekkenfysiotherapeuten behandelen al veel kinderen met obstipatie en zeggen goede resultaten te behalen, met name op de lange termijn: minder terugval, minder lang laxeermiddelen en minder chroniciteit. Omdat er nog geen gerandomiseerd onderzoek naar is gedaan bij kinderen in de huisartsenpraktijk, is niet bewezen dat het toevoegen van kinderbekkenfysiotherapie de prognose echt verbetert.

Wat het BOKi onderzoek kan opleveren

In het BOKi onderzoek vergelijken wij de standaardbehandeling van de huisarts met dezelfde behandeling aangevuld met kinderbekkenfysiotherapie. Wij meten het effect van beide behandelingen door na 8 maanden het percentage kinderen te vergelijken dat geen obstipatie meer heeft en geen laxeermiddelen meer gebruikt. Daarnaast kijken wij naar de kwaliteit van leven en naar de kosten. Als blijkt dat kinderbekkenfysiotherapie de klachten op de lange termijn vermindert, kunnen kinderen sneller van hun klachten af zijn, minder lang laxeermiddelen gebruiken en hoeven zij minder vaak verwezen te worden naar de kinderarts. Dat is niet alleen goed voor het kind en het gezin, maar kan ook het productiviteitsverlies van ouders en de kosten van de zorg verminderen. Blijkt kinderbekkenfysiotherapie geen meerwaarde te hebben, dan is dat ook waardevolle kennis: dan weten huisartsen dat zij kinderen niet onnodig hoeven te verwijzen.

Onderzoek in de huisartsenpraktijk

Het BOKi onderzoek wordt uitgevoerd door de afdeling huisartsgeneeskunde van het Universitair Medisch Centrum Groningen, samen met huisartsen en kinderbekkenfysiotherapeuten, en wordt mede mogelijk gemaakt door ZonMw. Er kunnen in totaal 180 kinderen in de leeftijd van 4 tot en met 17 jaar met functionele obstipatie meedoen. De helft van de kinderen krijgt alleen de behandeling van de huisarts, de andere helft gaat daarnaast naar de kinderbekkenfysiotherapeut. Welke behandeling een kind krijgt, wordt bepaald door loting. Alle kinderen en hun ouders vullen voor de start van de behandeling en na 4 en 8 maanden een vragenlijst in. Juist omdat het onderzoek in de huisartsenpraktijk plaatsvindt, gaan de resultaten straks over de kinderen die de huisarts dagelijks op het spreekuur ziet.

Meedoen?

Heeft uw kind last van verstopping en is uw kind tussen de 4 en 17 jaar? Lees dan de informatie voor kinderen en ouders of de uitleg over wat verstopping is. Bent u huisarts of kinderbekkenfysiotherapeut en wilt u meewerken, dan vindt u meer informatie op de pagina’s voor huisartsen en fysiotherapeuten. U kunt ook contact met ons opnemen via het contactformulier.

Het BOKi onderzoeksteam