Deelonderzoek naar de prognose van obstipatie in de huisartsenpraktijk

6 augustus 2015 - 8 minutes read

Foto Martine stage wetenschapDe afgelopen 20 weken heb ik, voor mijn studie geneeskunde, met veel plezier stage mogen lopen bij het BOKi-onderzoek. Samen met mijn begeleiders heb ik het ‘BeloOb-onderzoek’ opgestart, een deelonderzoek naar het beloop van obstipatie bij kinderen in de huisartspraktijk. In dit bericht vertel ik u graag wat meer over mijn stage, over dit deelonderzoek en over de vraag waarom kennis over het beloop van obstipatie voor huisartsen, ouders en kinderen zo belangrijk is.

Een wetenschappelijke stage bij de afdeling huisartsgeneeskunde

Tijdens de opleiding geneeskunde lopen studenten een wetenschappelijke stage, waarin zij leren hoe medisch-wetenschappelijk onderzoek wordt opgezet en uitgevoerd. Ik heb mijn stage gelopen bij de afdeling huisartsgeneeskunde van het Universitair Medisch Centrum Groningen (UMCG), waar het BOKi onderzoek wordt uitgevoerd. BOKi staat voor Behandeling van Obstipatie bij Kinderen. In dit onderzoek wordt bij kinderen van 4 tot en met 17 jaar met functionele obstipatie de standaardbehandeling van de huisarts vergeleken met dezelfde behandeling aangevuld met kinderbekkenfysiotherapie. Naast mijn eigen deelonderzoek heb ik meegeholpen met de logistiek van het BOKi onderzoek, zoals het versturen van vragenlijsten en het contact met deelnemers. Zo heb ik van dichtbij gezien hoeveel werk er komt kijken bij een onderzoek waarin huisartsen, kinderbekkenfysiotherapeuten, kinderen en ouders samenwerken.

Wat bedoelen we met het beloop van obstipatie?

Met het beloop van obstipatie bedoelen we hoe de klachten zich in de loop van de tijd ontwikkelen: verdwijnen de klachten snel, blijven ze bestaan, of komen ze na een tijdje zonder klachten weer terug? Bij veel kinderen gaat het met golven. Soms hebben kinderen een paar weken last, dan een tijdje niet en dan komen de klachten weer terug. Kinderen met verstoppingsklachten kunnen bijvoorbeeld een paar dagen niet poepen, ze hebben harde poep of pijn tijdens het poepen, er zit weleens poep in de onderbroek, ze houden de poep op, of ze poepen in één keer zoveel dat de wc verstopt raakt. Meestal is er geen lichamelijke oorzaak te vinden; dan spreken we van functionele obstipatie.

Een belangrijk mechanisme achter het aanhouden van de klachten is de vicieuze cirkel van het ophouden van de ontlasting. Als poepen pijn doet, gaat een kind de ontlasting ophouden. De darm onttrekt dan steeds meer water aan de ontlasting, waardoor die harder wordt. Er hoopt zich meer ontlasting op in de darm, het poepen wordt nog moeilijker en pijnlijker, en het kind houdt de ontlasting nog vaker op. Hoe langer deze cirkel duurt, hoe moeilijker het wordt om eruit te komen. Het is daarom belangrijk om de klachten vroeg te herkennen en goed te behandelen.

Wat weten we al over het beloop?

De gevolgen van obstipatie op de lange termijn worden vaak onderschat. Uit onderzoek bij kinderen die door de kinderarts werden behandeld, blijkt dat 40% van de kinderen na 6 tot 12 maanden nog zoveel last van verstopping heeft dat ze laxeermiddelen gebruiken of regelmatig poeprestjes in de onderbroek hebben. Bovendien houdt ongeveer een op de drie van deze kinderen ook op volwassen leeftijd verstoppingsklachten. Ook jaren na de start van de behandeling met laxeermiddelen heeft een groot deel van de kinderen nog steeds klachten: 3,5 tot 5 jaar na de start van de behandeling is dat 52% tot 64%.

Deze cijfers komen echter vooral uit onderzoek in het ziekenhuis, bij kinderen die door hun huisarts zijn doorverwezen naar de kinderarts of de kinder-maag-darm-leverarts. Dat zijn vaak kinderen die al langere tijd klachten hebben of bij wie de eerste behandeling onvoldoende hielp. De meeste kinderen met obstipatie worden echter alleen door de huisarts behandeld. Per jaar komen er in de huisartsenpraktijk ongeveer 9 nieuwe gevallen van obstipatie per 1000 ingeschreven kinderen bij. Ongeveer 3% van de kinderen die naar de kinderarts verwezen worden heeft obstipatie, en bij kinderen die de kinder-maag-darm-leverarts bezoeken is dat zelfs 25%. Over het beloop bij kinderen die alleen bij de huisarts komen, is nog maar weinig bekend. Juist die kennis is voor huisartsen belangrijk.

Het BeloOb-onderzoek

In het BeloOb-onderzoek kijken we naar het beloop van obstipatie bij kinderen in de huisartsenpraktijk; de naam is een samentrekking van de woorden beloop en obstipatie. Met dit deelonderzoek willen we meer inzicht krijgen in hoe het kinderen vergaat die met verstoppingsklachten bij de huisarts komen: hoe vaak verdwijnen de klachten, hoe vaak blijven ze bestaan, en welke kinderen hebben een grotere kans op langdurige klachten? Met die kennis kan een huisarts ouders beter vertellen wat zij kunnen verwachten, en kan hij of zij beter inschatten welke kinderen extra aandacht nodig hebben.

Tijdens mijn stage heb ik samen met mijn begeleiders de opzet van het BeloOb-onderzoek uitgewerkt en het onderzoek opgestart. Het verzamelen van de gegevens kost tijd: om het beloop goed in kaart te brengen, moeten kinderen een tijd gevolgd worden. De resultaten van het BeloOb-onderzoek zijn daarom pas later te verwachten. Via deze website en de nieuwsbrief houden wij u op de hoogte.

Waarom is dit belangrijk voor het BOKi onderzoek?

Het BOKi onderzoek gaat uit van de gedachte dat meer aandacht voor toilettraining, toilethouding en gedragsmatige ondersteuning vroeg in het beloop van de obstipatie de lange-termijnprognose van kinderen kan verbeteren. Kinderbekkenfysiotherapeuten richten zich onder andere op het juist aanspannen en ontspannen van de bekkenbodemspieren tijdens de toiletgang, maar hebben ook aandacht voor andere factoren die een rol spelen, zoals het ophouden van ontlasting en de gewoonten rond het toiletbezoek. Als de behandeling al bij de eerste klachten begint, hopen we dat de vicieuze cirkel eerder doorbroken wordt en dat minder kinderen langdurig klachten houden. Om te kunnen beoordelen of een behandeling het beloop verbetert, is het belangrijk om te weten hoe dat beloop er in de huisartsenpraktijk uitziet.

Hoe kunt u helpen?

Het BOKi onderzoek wordt uitgevoerd door de afdeling huisartsgeneeskunde van het UMCG samen met huisartsen en kinderbekkenfysiotherapeuten. Er kunnen nog steeds kinderen van 4 tot en met 17 jaar met verstoppingsklachten meedoen. Heeft uw kind last van verstopping en wilt u meer weten, lees dan de informatie voor kinderen en ouders of neem contact op met het onderzoeksteam via het contactformulier. Huisartsen vinden meer informatie op de pagina met informatie voor huisartsen.

Ik wil iedereen bedanken die mij tijdens mijn stage heeft geholpen: mijn begeleiders bij het BOKi onderzoek, de huisartsen en kinderbekkenfysiotherapeuten die meedoen, en natuurlijk alle kinderen en ouders die de vragenlijsten invullen. Ik heb veel geleerd en ben benieuwd naar de uitkomsten van het BOKi onderzoek en het BeloOb-onderzoek!

Met vriendelijke groet,

Martine